Hartworm. Heartworm disease. Dirofilaria immitis. Cardiopulmonary dirofilariasis.

Lees de disclaimer en toelichting onderaan!

Een ziekteprofiel is een geheugensteun voor dierenartsen en paraveterinairen. Het bevat in beknopte vorm de voor de praktijk meest noodzakelijke informatie.

Extra waarschuwing voor de huisdierbezitter

Het ziekteprofiel is geen vervanging van de dierenarts! Het laat de huisdierbezitter met dierenarts en paraveterinair ‘meekijken’. De huisdierbezitter wordt dringend aangeraden niet zelfstandig te handelen op basis van het ziekteprofiel, maar uitsluitend in overleg en met toestemming van de behandelende dierenarts.

Diagnose Hartworm. Heartworm disease. Dirofilaria immitis. Cardiopulmonary dirofilariasis.
Oorzaak Infectie veroorzaakt door Dirofilaria immitis of hartworm overgedragen via muggen (L1-L3) van hond (L5-L1) op hond (L3-L5-L1)). Incubatietijd is 2-6 maanden.
Diersoort Hond
Categorie Infectieziektes. Parasitaire infecties.
Anamnese Is de patiënt in een endemisch gebied geweest en wanneer? Is er aan heartwormpreventie gedaan? Wat zijn de klachten thuis? Zie verder Klinisch beeld.
Klinisch beeld Veel besmette honden hebben (nog) geen klinische symptomen! Symptomen kunnen zijn: hoesten, verminderd uithoudingsvermogen en lusteloosheid. In ernstige gevallen: bleke slijmvliezen, souffle rechter harthelft, shock, haemoglobulinurie, haemoglobulinaemie, pulserende vena jugularis, soms acute dood. Zie Opmerkingen voor pathogenese.
DBV Röntgenologie (DV,DS,SD). Echocardiografie.
Laboratorium BLOED | chemisch profiel en haematologie: vaak geen bijzonderheden te vinden, mogelijk eosinofilie. In ernstige gevallen: verhoging leverenzymen, uraemie en/of haemoglobulinaemie. Antigeen test op volwassen vrouwelijke wormen (hoge sensitiviteit, bijna 100% specificiteit); pas 6 maanden na infectie met larven positief. Test op microfilariae (L1) is bevestigend, na differentiatie; hond is dan besmettelijk via mug. De test is negatief tijdens macrocyclische lactonen preventie (o.a. selamectine en milbemycine). URINE: haemoglobulinurie, proteïnurie.
Prognose Goede prognose bij levenslange ononderbroken preventie in (hyper)endemische gebieden. Ook goed met tijdige behandeling. Zonder behandeling variabel. Kan ook tot acute dood leiden.
Behandeling PREVENTIE: ononderbroken levenslang in endemische gebieden (dus niet IN Nederland) vanaf de leeftijd van 8 weken, met macrocyclische lactonen (selamectine, milbemycine). Bij tijdelijk verblijf in een endemisch gebied (vakantie): selamectine minimaal 1 maand vooraf beginnen en tot minimaal 1 maand na de vakantie door gaan, milbemycine direct bij thuiskomst en na 1 maand. BEHANDELING: Doden van volwassen wormen (met melarsomine dihydrochloride / Immiticide) is risicovol (kans op embolie tot alle wormen dood en geabsorbeerd zijn, binnen 4-5 maanden = 1-2 maanden na de laatste melarsomine injectie); afwachten is echter geen optie, want volwassen wormen overleven 5 jaar en macrocyclische lactonen en/of doxycycline alleen hebben onvoldoende (snel) effect. ABSOLUTE BENCH RUST (!) gedurende de behandeling en 6-8 weken daarna. NOTA BENE: behandeling van (ernstige) heartworm infecties kan wegens gebrek aan ervaring in non-endemische landen beter aan een specialist worden overgelaten. VOOR MEER INFORMATIE OVER BEHANDELING EN ENDEMISCHE GEBIEDEN Zie Links resp. 1 en 2-3-4. Heartworm breidt zich uit van Zuid-Europa naar Noord- en Oost-Europa. Binnen endemische landen zijn er regionaal grote verschillen in prevalentie. Cijfers van non-endemische landen (zoals Nederland) betreffen vooral of uitsluitend importhonden uit endemische landen / gebieden.
Medicamenteus WORMEN / LARVEN: selamectine, milbemycine (doden van L1 t/m vroeg L4). Melarsomine dihydrochloride / Immiticide (doden van volwassen wormen (L5). Immiticide is verkrijgbaar bij Grovet (zie Links); levertijd 1-2 weken. AANVULLEND: Doxycycline 10mg/kg elke 12 uur gedurende 3 weken (bacteriële infectie in de longen en vermindering van vruchtbaarheid (!) van de wormen). Corticosteroïden (ontsteking). Diphenhydramine (allergische reacties); zie voor info Saunders Handbook of Vet. Drugs.
Chirurgie N.v.t.
Complementair Geen complementaire behandeling mogelijk.
Follow up Bij de (adulticide) behandeling van Heartworm disease moet ongeveer 6 maanden na de laatste melarsomine injectie de antigeen test negatief zijn; indien nodig kuur herhalen en wederom na 6 maanden antigeen test uitvoeren.
Links http://www.cliniciansbrief.com//article/canine-heartworm-infection
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3372948/
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3372948/figure/F1/
http://www.bayerpetcare.nl/static/Vakantie_Poster_CVBD.pdf
http://www.grovet.com/
Medicijnprofielen Milbemax
Stronghold
Doxoral
Doxycycline
Doxyclin
Ronaxan
Novadox
Prednoral
Prednisolon
Opmerkingen Het klinisch beeld wordt veroorzaakt door volwassen wormen (L5) die zich vestigen en voortplanten (L1) in de arteria pulmonalis: locale ontsteking en verdikking van de arteriewand plus de wormen zelf veroorzaken obstructie van de circulatie, m.a.g. hypertensie en fibrosis. Mogelijk embolie door (wormresten en fibrine stolsels). Wormen kunnen belanden in rechter ventrikel / atrium en de functie van de tricuspidalis storen. Haemolyse, haemoglobulinaemie, haemoglobulinurie. Rechtzijdig hartfalen en/of linkszijdige (+ algemene) hypovolaemie en shock.

Disclaimer

EduVet (Vetined) aanvaardt geen aansprakelijkheid voor het gebruik van de ziekteprofielen. Ondanks de grote zorgvuldigheid betracht bij het samenstellen van deze ziekteprofielen aan de hand van literatuur en gecontroleerd door specialisten kan EduVet (Vetined) geen aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele zetfouten en andere onjuistheden of onvolledigheden, noch voor de eventuele gevolgen van het handelen of juist nalaten van handelen op grond van informatie die via deze ziekteprofielen is verkregen.

Toelichting

Een ziekteprofiel is een geheugensteun voor dierenartsen en paraveterinairen. Het bevat in beknopte vorm de voor de praktijk meest noodzakelijke informatie. Het ziekteprofiel is nooit een vervanging van de dierenarts. Diagnose, behandeling en follow up dienen uitsluitend door of onder begeleiding van een dierenarts plaats te vinden.

In alle gevallen waarin verschillen / tegenstrijdigheden bestaan tussen de informatie / adviezen van de dierenarts en de informatie / adviezen in het ziekteprofiel is overleg met de dierenarts noodzakelijk.

Het ziekteprofiel kan geprint worden en vergezeld van een professionele toelichting (door de dierenarts) als hand-out worden meegegeven aan huisdierbezitters.

De informatie in de ziekteprofielen kan zonder voorafgaande waarschuwing of kennisgeving worden gewijzigd. Wij verzoeken u (vermoedelijke) onvolkomenheden in een laboratoriumprofiel aan ons te melden: info@eduvet.nl

 

LinkedIn
Twitter
WhatsApp

Dit artikel is geschreven door Atjo Westerhuis

Atjo Westerhuis is dierenarts, veterinair directeur en oprichter van het IAHC kennisplatform. Sinds zijn afstuderen aan de Universiteit Utrecht in 1973 is hij actief binnen de gezelschapsdiergeneeskunde en bouwde hij ruim vijftig jaar praktijkervaring op als dierenarts, praktijkhouder, adviseur en initiatiefnemer binnen de veterinaire sector. Binnen EduVet Dierenkliniek levert hij eerste- en anderhalvelijns patiëntenzorg, waarbij hij zich onder andere richt op dieren met chronische of complexe klachten die worden aangeboden voor een second opinion.

Seminar: Grote Zorgen bij Jonge Honden

Op zaterdag 28 november 2026 organiseert EduVet in Veenendaal een seminar over veelvoorkomende gezondheids- en gedragsproblemen bij pups en jonge honden. Met inzichten uit gedrag, voeding, diergeneeskunde en recht.

Persoonlijke zorg voor uw hond of kat

Bij EduVet Dierenkliniek Veenendaal staan aandacht, uitgebreide diagnostiek en samenwerking met u als eigenaar centraal. Ook voor complexe of langdurige klachten en een second opinion kunt u bij ons terecht.

Lees meer van Atjo Westerhuis

Perianaal fistel bij de hond

Samenvatting: Het ontstaan van perianaal fistels is een immuungemedieerde aandoening. Het is vanouds een hardnekkige klacht, meestal voortdurend pijnlijk voor de hond, reden voor wanhoop bij de eigenaar en een

Lezen

Plasbuisverstopping bij de kater

Atjo Westerhuis, dierenarts, EduVet Dierenkliniek, Veenendaal Laatste update: november 2020 Samenvatting: Een plasbuis verstopping door een blaasgruis ‘prop’ bij de kater is een levensbedreigende situatie. Als na het wegspoelen van

Lezen

Homeopathie bij hond & kat

Wat kan homeopathie de diergeneeskunde bieden? Volgens de meeste (veterinaire) wetenschappers niets; volgens de meeste homeopathisch werkende dierenartsen veel. Wetenschappers hebben in het algemeen geen kennis van homeopathie bij dieren

Lezen

Disclaimer

Ondanks de zorgvuldigheid, waarmee wij de content van onze bibliotheek samenstellen, kan EduVet IAHC Platform  geen aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele zetfouten en andere onjuistheden of onvolledigheden, noch voor de eventuele gevolgen van het handelen of juist nalaten van handelen op grond van de informatie die via de content van onze bibliotheek is verkregen.

Niet zelf ‘dokteren’

EduVet IAHC Platform benadrukt daarbij, dat de informatie die via onze content is verkregen nooit een vervanging is van de professionals!
De content van onze bibliotheek laat diereigenaren en dierverzorgers met de professionals ‘meekijken’, zodat zij met kennis van zaken
kunnen meedenken en meebeslissen over welzijn en gezondheid van hun (huis)dieren. Diereigenaren en dierverzorgers worden daarom
dringend geadviseerd nooit op eigen initiatief te (be)handelen, zonder advies, instemming en begeleiding van een professional. Dat
geldt natuurlijk in het bijzonder als het gaat om de uiteindelijke keuze van de juiste behandeling.

Wetenschap en praktijk

De content van onze bibliotheek wordt niet alleen vervaardigd aan de hand van evidence based wetenschappelijke literatuur, maar vooral ook aan de hand van onze eigen empirical based inzichten.

Updating

Deze informatie kan, in het kader van updating, zonder voorafgaande kennisgeving worden gewijzigd. Wij vragen u om eventuele, door u gesignaleerde (vermoedelijke) onvolkomenheden in onze artikelen aan ons te melden via info@iahc.online zodat we deze, indien nodig, kunnen meenemen in de updating. Alvast hartelijk dank daarvoor.

Wetenschap en Praktijkervaring

Educatie vanuit het EduVet IAHC Platform richt zich vooral op het delen van kritisch geëvalueerde ervaringen in de praktijk met wetenschappelijke diergeneeskunde en andere vormen van diergeneeskunde. Kritisch evaluatie vooral ook ten aanzien van effectiviteit en veiligheid. In theorie is er geen verschil tussen theorie en praktijk, in de praktijk blijkt dat een verschil wel mogelijk is.

Wij streven er altijd naar om het beste beschikbare onderzoeksbewijs in onze diergeneeskundige zorg te integreren, gecombineerd met klinische expertise en de unieke behoeften of wensen van elke cliënt. Wij hebben een open mind voor de reële kansen met andere vormen van diergeneeskunde. Die kunnen in een aantal gevallen blijkbaar een waardevolle aanvulling zijn op de reguliere diergeneeskunde, met name als de reguliere diergeneeskunde geen oplossing, geen of onvoldoende effect en/of onacceptabele bijwerkingen heeft.

Omdat de zorgvraag in de diergeneeskunde veel groter is dan wij kunnen invullen met alleen wetenschappelijke of evidence based diergeneeskunde, voelen wij als professionals ons verplicht aan onze patiënten en hun eigenaren dat wij onze praktijkervaringen oftewel empirical based diergeneeskunde serieus nemen, zodat wij daarmee kennelijk extra kansen kunnen creëren voor onze patiënten.

Door het verzamelen van vergelijkbare casuïstieken van onszelf en van andere professionals in de diergezondheidszorg, met bij herhaling dezelfde resultaten, onafhankelijk van elkaar, kan een inductief of empirical based bewijs geleverd worden, dat niet alleen nu al als effectieve behandeling blijkt te kunnen worden ingezet in de praktijk, maar ook als hypothese zal kunnen dienen voor verder wetenschappelijk of evidence based onderzoek.

Wetenschappelijk onderzoek is alleen financieel te realiseren als er een commercieel of maatschappelijk belang mee gediend is. Dus wordt er heel veel nuttig onderzoek niet gedaan. Voldoende reden om praktijkervaringen niet af te doen als ‘anekdotisch’, maar serieus te nemen.