Atjo Westerhuis, dierenarts, EduVet Dierenkliniek Veenendaal
Laatste update: november 2020
Samenvatting
In de jaren negentig van de vorige eeuw werd de ooroperatie volgens de Zepp-methode vanuit de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht als obsoleet beschouwd. In de praktijk werden echter nog regelmatig uitstekende resultaten gezien, mits de indicatiestelling juist was.
Bij een juiste indicatie kan het succespercentage van de Zepp-operatie oplopen tot 63%. Bij de shar-pei, waarbij een vernauwde gehoorgang de primaire oorzaak is van een chronische oorontsteking, wordt een succespercentage van 80% beschreven.
Een Zepp-operatie is minder ingrijpend dan een TECA. In dit artikel worden beide operatietechnieken en de bijbehorende indicaties besproken.
Bron
- Lateral Ear Canal Resection in Dogs, Mona Qahwash, Karen M. Tobias en Gregory Hirshoren, Clinician’s Brief, september 2013, p. 21-26.
Ooroperatie: Zepp of TECA?
Anatomie van het oor
De twee bekendste ooroperaties bij de hond zijn de Zepp-methode en de TECA, oftewel total ear canal ablation.
Bij beide operaties gaat het om het uitwendige deel van het oor: vanaf de overgang van de oorschelp naar de verticale gehoorgang, die vervolgens overgaat in de horizontale gehoorgang en eindigt bij het trommelvlies.
Zepp
Operatie in het kort
Bij de Zepp-methode wordt alleen de buitenwand van de verticale gehoorgang naar beneden geklapt. Deze techniek wordt ook wel lateral ear canal resection genoemd.
Hierdoor komt de verticale gehoorgang open te liggen en staat de ingang van de horizontale gehoorgang direct in verbinding met de buitenwereld.
De buitenwand van de verticale gehoorgang bestaat, net als de rest van de gehoorgang, uit kraakbeen. Door dit gedeelte naar beneden te klappen en aan de huid vast te hechten, ontstaat een ruime en stevige uitgang van de horizontale gehoorgang.
Deze opening blijft in principe openstaan, kan niet kleiner worden door littekenvernauwing en kan niet door haargroei worden afgesloten.
Doel van de Zepp-operatie
Het doel van de Zepp-operatie is het verbeteren van de ventilatie van de gehoorgang.
Hierdoor ontstaan minder gunstige omstandigheden wat betreft temperatuur en vochtigheid voor de groei van bacteriën en/of schimmels.
Daarnaast vindt minder ophoping van oorsmeer plaats. Een ophoping van oorsmeer kan bijdragen aan een ontsteking van de uitwendige gehoorgang, oftewel otitis externa, en/of een ontsteking van het middenoor, oftewel otitis media.
Deze problemen ontstaan makkelijker bij honden met een aangeboren of door trauma verkregen vernauwing van de verticale gehoorgang.
Na een Zepp-operatie is de wand van de verticale gehoorgang bovendien beter toegankelijk voor de behandeling van kleine uitwassen van de gehoorgangswand.
Niet doof
Bij een Zepp-operatie blijven de horizontale gehoorgang en het trommelvlies intact.
De hond is na deze operatie in principe niet doof aan het geopereerde oor.
Indicaties
Wanneer de Zepp-operatie wel wordt toegepast
De Zepp-operatie wordt in principe toegepast bij een therapieresistente chronische ontsteking van de uitwendige gehoorgang, oftewel chronische otitis externa.
De methode komt met name in aanmerking wanneer:
- de horizontale gehoorgang chronisch ontstoken is;
- de verticale gehoorgang minder of niet ontstoken is;
- de oorschelp niet ontstoken is.
Daarnaast kan de Zepp-operatie worden toegepast wanneer poliepen of tumoren aanwezig zijn in de verticale gehoorgang.
Bij otoscopie moet de horizontale gehoorgang open zijn.
Therapieresistentie
Een operatie komt pas echt in beeld wanneer medicamenteuze behandelingen onvoldoende resultaat hebben gegeven.
Daarbij wordt ervan uitgegaan dat de behandeling vaardig, consequent en voldoende lang is uitgevoerd en dat vooraf de noodzakelijke onderzoeken zijn gedaan.
Hieronder vallen bijvoorbeeld bacteriologisch onderzoek van het oorsmeer en een antibiogram om vast te stellen voor welk antibioticum de betreffende bacterie gevoelig is.
Wanneer de Zepp-operatie niet wordt toegepast
De Zepp-operatie wordt in principe niet toegepast wanneer de horizontale gehoorgang vrijwel volledig is afgesloten door een sterk verdikte binnenwand als gevolg van een zeer chronische ontsteking, wanneer deze vernauwing niet meer te herstellen is.
Ook wanneer poliepen of tumoren de horizontale gehoorgang vrijwel volledig afsluiten, is de Zepp-methode in principe niet geschikt.
Seborroe
De Zepp-operatie wordt eveneens in principe niet toegepast wanneer de chronische oorproblematiek onderdeel is van een algemene chronische huidaandoening zoals seborroe, die niet voldoende onder controle te krijgen is.
Seborroe is een chronische ontsteking van huid en/of oren waarbij onder andere verdikking van de huid, ‘olifantshuid’, donkere pigmentatie, talgproductie, geur en haaruitval kunnen optreden.
De gist Malassezia pachydermatis speelt hierbij vaak een belangrijke rol.
Deze hardnekkige aandoening werd en wordt onder andere bij cockerspaniëls gezien. Daarbij zijn vaak ook de verticale gehoorgang en de binnenzijde van de oorschelp betrokken.
In deze gevallen is de Zepp-methode in principe geen optie.
Nazorg
In de periode tussen de operatie en het verwijderen van de hechtingen, ongeveer 10-14 dagen na de operatie, vraagt de operatiewond extra verzorging.
Dit komt doordat er in een geïnfecteerd gebied wordt geopereerd.
Volgens de oorspronkelijke tekst wordt tweemaal daags wondverzorging en verbandwisseling geadviseerd.
De wondverzorging bestaat uit spoelen met fysiologische zoutoplossing op lichaamstemperatuur, desinfecteren met Leucillin® spray en zalven.
Nadat de hechtingen zijn verwijderd, geneest de patiënt doorgaans snel.
Soms is een lichte sedatie nodig om de hechtingen te verwijderen, omdat het gebied erg gevoelig kan zijn.
Nabehandeling
De nabehandeling wordt per individuele patiënt bepaald. Daarbij wordt gekeken naar welke medicatie nodig is, hoe lang deze moet worden gegeven en wanneer controles plaatsvinden.
Bij een hardnekkige Pseudomonas-infectie kan bijvoorbeeld langdurige behandeling noodzakelijk zijn.
Antibiotica worden uitsluitend voorgeschreven op basis van bacteriologisch onderzoek (BO) en een antibiogram (ABG).
Daarnaast is het belangrijk om onderliggende immuunproblemen te diagnosticeren en te behandelen, waaronder volgens de oorspronkelijke tekst in het bijzonder een te laag serum-cobalaminegehalte.
Ook kan per patiënt worden beoordeeld of een oorcleaner of bijvoorbeeld Tris-EDTA wordt toegepast om de zuurtegraad in het oor op een constant niveau te houden.
Complicaties
Bij een correct uitgevoerde Zepp-operatie bij een patiënt met de juiste indicatie worden volgens de oorspronkelijke tekst weinig tot geen complicaties verwacht.
In het genoemde artikel van Qahwash en collega’s wordt benadrukt dat de indicatiestelling voor een laterale gehoorgangresectie zeer belangrijk is voor het uiteindelijke resultaat.
Slechte resultaten kunnen ontstaan door een verkeerde indicatiestelling, onvoldoende behandeling van onderliggende oorzaken of onvoldoende chirurgische vaardigheid.
Succespercentage
Het succespercentage van de Zepp-operatie is bij cockerspaniëls bijvoorbeeld lager dan 15%, vanwege de onderliggende chronische huidproblematiek.
In deze situaties kan een meer invasieve TECA eerder geïndiceerd zijn.
Bij een juiste indicatiestelling neemt het succespercentage van de Zepp-methode volgens de oorspronkelijke tekst toe van 45% naar 63% wanneer cockerspaniëls buiten beschouwing worden gelaten.
Bij shar-peis waarbij vernauwing van de gehoorgang de primaire oorzaak is van chronische otitis externa, wordt een succespercentage van 80% genoemd.
Omdat een Zepp-operatie minder invasief is dan een TECA, is de conclusie binnen de oorspronkelijke behandelvisie dat de Zepp-operatie nooit echt verdwenen is.
TECA
Operatie in het kort
Bij een TECA wordt de volledige uitwendige gehoorgang verwijderd.
Dat betekent dat zowel de verticale als de horizontale gehoorgang tot aan de schedel en het middenoor wordt weggenomen, inclusief het trommelvlies.
Alleen de oorschelp blijft intact.
De hond is na de operatie doof aan het geopereerde oor.
Bij de operatie worden de verticale en horizontale gehoorgang blootgelegd en losgesneden. De gehoorgang en het trommelvlies worden vervolgens verwijderd.
De opening die overblijft vormt de ingang naar het middenoor.
Indien gewenst kan een drain worden aangebracht om wondvocht af te voeren. Volgens de oorspronkelijke tekst kan een drain in sommige gevallen echter ook meer nadeel dan voordeel geven.
Indicaties
Wanneer TECA wel wordt toegepast
TECA wordt in principe toegepast wanneer zowel de verticale als de horizontale gehoorgang sterk vernauwd zijn en deze vernauwing niet kan worden opgeheven met intensieve medicamenteuze behandeling.
Daarnaast wordt TECA toegepast bij:
- poliepen en/of tumoren die ook de horizontale gehoorgang aantasten;
- gelijktijdige ontsteking van het middenoor, oftewel otitis media.
Therapieresistentie
Net als bij de Zepp-operatie komt TECA pas in beeld wanneer medicamenteuze behandeling onvoldoende resultaat heeft gegeven.
Daarbij wordt ervan uitgegaan dat de behandeling vaardig, consequent en voldoende lang is uitgevoerd en dat noodzakelijke onderzoeken, zoals bacteriologisch onderzoek en een antibiogram, vooraf zijn verricht.
Wanneer TECA niet wordt toegepast
TECA wordt in principe niet toegepast wanneer een Zepp-operatie voldoende resultaat zou kunnen bieden.
Nabehandeling
De nabehandeling wordt per individuele patiënt bepaald en omvat onder andere de keuze van medicatie, de behandelduur en de controlemomenten.
Een langdurige behandeling kan nodig zijn bij bijvoorbeeld een hardnekkige Pseudomonas-infectie.
Antibiotica worden uitsluitend voorgeschreven aan de hand van bacteriologisch onderzoek en een antibiogram.
Ook bij deze patiënten is het belangrijk om eventuele onderliggende immuunproblemen te diagnosticeren en te behandelen, waaronder volgens de oorspronkelijke tekst een te laag serum-cobalaminegehalte.
Daarnaast kan worden beoordeeld of een oorcleaner of Tris-EDTA wordt gebruikt om de pH in het oor te reguleren.
Complicaties
Na een TECA is de hond volledig doof aan het geopereerde oor.
Andere complicaties die volgens de oorspronkelijke tekst kunnen optreden zijn zenuwbeschadiging en/of de ontwikkeling van een hardnekkige fistel ter plaatse van de operatie.
Bron: deze tekst is opgesteld door dierenarts Atjo Westerhuis en oorspronkelijk gepubliceerd via EduVet Dierenkliniek. Voor publicatie op IAHC is de tekst redactioneel aangepast. De oorspronkelijke inhoudelijke uitgangspunten, veterinaire claims, indicaties, succespercentages en behandelvisie zijn daarbij behouden.
